Je beste medewerker valt uit, en niemand had het zien aankomen
Ineens is hij er niet meer
Het gaat meestal om dezelfde persoon. Iemand die er al jaren is, die overal ja op zegt, die nog even blijft als het druk is en die zijn laptop meeneemt naar huis. Iemand die je nooit hoort klagen.
En dan belt hij op een maandagochtend dat het niet meer gaat. Of zijn partner belt. Soms zit hij huilend in de auto op de parkeerplaats en komt hij het pand niet in.
Voor jou als leidinggevende komt dat als een verrassing. Achteraf, als je terugkijkt, zie je de signalen wel. Hij was korter van stof geworden. Hij maakte fouten die hij nooit maakte. Hij was stiller in het overleg. Hij meldde zich dit halfjaar drie keer ziek met iets vaags. Je hebt het gezien, je hebt er iets van gevonden, en je bent doorgegaan met je dag.
Je merkt wel iets, maar je doet er niets mee
Dat is geen onverschilligheid. In een MKB-organisatie met oplopende werkdruk komt er zoveel bij jou terecht dat je voortdurend prioriteert. Een medewerker die zijn werk nog steeds aflevert, staat dan niet bovenaan.
Daar komt bij dat je niet goed weet hoe je het aansnijdt. Je bent geen psycholoog en je wilt niet op de stoel van de hulpverlener gaan zitten. De angst is dat je iets losmaakt dat je daarna niet kunt dragen. Dus stel je de vraag voorzichtig, in de gang, tussen twee afspraken door: gaat het een beetje? En je krijgt het antwoord dat je kunt verwachten: druk, maar het lukt.
Er speelt nog iets. Je hebt al te weinig handen. Als je dit gesprek voert en de uitkomst is dat iemand minder moet gaan doen, dan heb je een probleem waar je vandaag geen oplossing voor hebt. Ergens weet je dat, en dat maakt de drempel om te beginnen alleen maar hoger.
En als je het wel aan de orde stelt, gebeurt er vaak weinig. Mensen zeggen dat het meevalt. Dat ze het zelf wel oplossen. Dat het na dit project rustiger wordt. Je neemt genoegen met dat antwoord, want het is ook een prettig antwoord.
Stilte wordt gelezen als: het gaat goed
Hier zit de kern van waarom het zo vaak misgaat. In een drukke organisatie let je op wat opvalt. Iemand die moppert, iemand die te laat levert, iemand die ruzie maakt. Daar ga je naartoe.
De medewerker die richting een Burn-Out gaat doet het omgekeerde. Hij wordt juist stiller. Hij trekt zich terug uit het informele contact, hij gaat harder werken om zijn eigen dalende tempo te compenseren en hij zorgt dat niemand iets merkt. Zijn loyaliteit is precies wat hem onzichtbaar maakt. Hoe slechter het gaat, hoe minder je hem hoort.
Daar komt bij dat mensen pas om ruimte vragen als ze al over hun grens heen zijn. Niet omdat ze niet durven praten, maar omdat ze het zelf ook niet scherp hebben. Ze voelen vermoeidheid en denken dat ze slecht hebben geslapen. Ze voelen irritatie en denken dat ze zich moeten vermannen. Pas als het lichaam ingrijpt, is het verhaal duidelijk. En dan is het te laat.
De instrumenten die je hebt, zijn daar niet op gebouwd. Een functioneringsgesprek gaat over resultaten en komt een keer per jaar. Een verzuimprotocol begint pas bij de ziekmelding. De ARBO dienst komt in beeld als iemand al thuis zit. Alles wat je tot je beschikking hebt, start op het moment dat de schade er al is.
Wat niets doen werkelijk kost
Een langdurige uitval door Burn-Out duurt zelden kort. Je gaat een traject in met de ARBO dienst en het UWV dat zes maanden of langer kan duren. In die periode draagt het team het werk, en dat team stond al onder druk.
Dan loopt de rekening op. Loondoorbetaling bij vervangingskosten. Kennis die een halfjaar stilstaat. Een leidinggevende die wekelijks tijd kwijt is aan het verzuimdossier. Collega’s die het extra werk opvangen en daardoor zelf dichter bij hun eigen grens komen. En de medewerker die terugkomt, komt vaak niet meer terug op zijn oude niveau van energie en veerkracht.
Afgezet tegen een paar gesprekken op tijd is dat een verhouding die zichzelf uitlegt.
Wat je wel kunt doen, voordat iemand omvalt
Neem de vroege signalen serieus. Een korter lontje, minder scherpte, vaker een vage ziekmelding, stiller in overleg, moeite om te kiezen tussen taken. Elk signaal op zichzelf zegt niets. Twee of drie tegelijk bij iemand die normaal anders is, zegt wel iets. Je hoeft het niet te duiden, je hoeft het alleen op te merken.
Voer regelmatig een kort gesprek dat niet over targets gaat. Twintig minuten per kwartaal per medewerker is genoeg. Niet over voortgang, niet over cijfers, maar over hoe het werk gaat: wat kost je energie, wat geeft het je, waar loop je vast. Doe het bij iedereen, niet alleen bij wie je zorgen over hebt. Dan is het normaal en hoeft niemand zich aangewezen te voelen.
Vraag door zonder oordeel. Op het eerste antwoord volgt bijna altijd “druk, maar het lukt”. Stel dan de tweede vraag. Wat staat er precies op je bord deze week? Wanneer heb je voor het laatst een avond niets aan werk gedaan? Je hoeft niets op te lossen en je hoeft niet te adviseren. Luisteren en doorvragen is het werk. Wat je hoort, laat je staan.
Maak als organisatie expliciet dat grenzen aangeven mag. Zolang dat niet hardop is gezegd, gaat iedereen uit van het tegendeel. Benoem het in het werkoverleg. Zeg erbij wat je doet als iemand het aangeeft: samen kijken wat eraf kan, of wat later kan. Eén keer uitspreken is niet genoeg, het moet een keer zijn voorgedaan voordat mensen het geloven.
Weet wanneer je iemand van buiten vraagt. Je bent leidinggevende en geen hulpverlener, dat klopt. Jouw rol is signaleren en het gesprek openen. Als blijkt dat er meer speelt, schakel je een Coach in en houd jij je eigen rol zuiver. Dat is geen afschuiven, dat is het verschil tussen een paar sessies nu en een verzuimdossier van zes maanden later.
Voorkomen is beter dan genezen
De meeste leidinggevenden die ik spreek, hebben het gevoel wel gehad. Ze wisten alleen niet wat ze met dat gevoel aan moesten, en ze hadden geen klankbord dat zowel de mens als de zakelijke werkelijkheid begrijpt.
Denk je nu aan iemand in je team bij wie je al een tijdje iets voelt, dan is dat het begin. Laten we daar eens rustig over doorpraten. Een kennismakingsgesprek is vrijblijvend en kan meestal binnen een week, online of bij jou op locatie.

